การผ่าตัดต่อมน้ำลายอุดตัน (Sialolithiasis)

ผ่าตัดต่อมน้ำลายอุดตัน (Sialolithiasis)

โรคต่อมน้ำลายอุดตัน หรือโรคนิ่วในต่อมน้ำลาย (Sialolithiasis) คือการอุดตันที่เกิดขึ้นบริเวณท่อน้ำลายหรือต่อมน้ำลายจนทำให้เกิดเป็นก้อน ตกตะกอน ที่ทางแพทย์เรียกว่า “นิ่ว” โดยนิ่วตัวนี้จะเกิดบริเวณท่อน้ำลายตัวใน ซึ่งโดยปกติแล้ว นิ่วจะมีขนาดเล็กและสามารถหลุดออกไปยังท่อน้ำลายตัวนอกได้เอง ตัวท่อน้ำลายตัวนอกนี้ก็คือ ตัวที่ส่งน้ำลายออกไปทางช่องปาก โดยนิ่วจะเกิดบริเวณต่อมน้ำลายขนาดใหญ่ซึ่งมีอยู่ 3 จุด คือ ต่อมน้ำลายหน้ากกหู ต่อมน้ำลายใต้ขากรรไกร และต่อมน้ำลายใต้ลิ้น ซึ่งสามารถเกิดการอุดตันได้หลายจุดพร้อมกัน แต่ก็สามารถหลุดออกมากับน้ำลายได้เองเช่นกัน แต่โรคนี้มีโอกาสเกิดขึ้นได้น้อยมาก และเป็นโรคที่ไม่ได้มีความรุนแรงมากนัก อย่างไรก็ตาม โรคนี้ถ้าหากเป็นแล้วย่อมทำให้ผู้ป่วยมีความทรมานจากอาการปวดบวมของต่อมน้ำลาย

ผ่าตัดต่อมน้ำลายอุดตันผ่าตัดต่อมน้ำลายอุดตัน (Sialolithiasis)

 

โรคต่อมน้ำลายอุดตันเกิดกับใคร

จากผลสำรวจพบว่าโรคต่อมน้ำลายอุดตันส่วนใหญ่มักเกิดในผู้ที่มีอายุ 30 ปีขึ้นไป สามารถเกิดได้ทั้งเพศชายและหญิง โดยโอกาสเกิดเท่าเทียมกัน นอกจากนี้ยังพบว่าจุดที่เกิดการอุดตันบ่อยที่สุดคือบริเวณต่อมใต้ขากรรไกร โรคนิ่วต่อมน้ำลายอุดตันเป็นโรคที่มีโอกาสเกิดขึ้นได้น้อยมาก ซึ่งพบแค่เพียง 1% ของจำนวนประชากรทั้งหมด

สาเหตุของโรคต่อมน้ำลายอุดตัน

สำหรับสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคนิ่วในต่อมน้ำลาย ทางการแพทย์ยังไม่สามารถสรุปสาเหตุได้อย่างแน่ชัด แต่ก็สามารถสรุปว่าสาเหตุเบื้องต้นที่ทำให้เกิดโรคนี้ได้ ดังนี้

  1. มีอาการติดเชื้อภายในช่องปาก จนทำให้เกิดการอักเสบอย่างเรื้อรังภายในช่องปาก
  2. ภาวะร่างกายขาดน้ำ ทำให้ต่อมน้ำลายผลิตน้ำลายได้น้อย น้ำลายที่ผลิตขึ้นมามีความข้น และเกิดการตกตะกอน
  3. การสูบบุหรี่ เพราะสารพิษที่อยู่ในบุหรี่เป็นตัวทำให้เกิดการอักเสบของท่อน้ำลายและต่อมน้ำลาย
  4. มีความผิดปกติของแคลเซียมและเมตาบอลิซึม ซึ่งสาเหตุนี้ไม่เกี่ยวข้องกับกระบวนการสร้างแคลเซียมของร่างกายแต่อย่างใด เพราะถือเป็นแคลเซียมคนล่ะส่วน

อาการของโรคนิ่วในต่อมน้ำลายอุดตัน

อาการอุดตันของนิ่วในต่อมน้ำลาย มีทั้งในรูปแบบที่ปรากฏอาการให้คนไข้ทราบและแบบที่ไม่ปรากฏอาการใด ๆ เลย เนื่องจากนิ่วต่อมน้ำลายมีขนาดที่เล็ก สามารถหลุดออกไปกับน้ำลายไปยังช่องปากได้ ซึ่งในกรณีที่ปรากฎอาการให้เห็นสามารถแบ่งออกเป็น 2 แบบได้ดังนี้

  1. ท่อน้ำลายแบบที่ยังไม่อุดตัน
    คือ รูท่อน้ำลายมีก้อนนิ่วขนาดเล็กอยู่บริเวณท่อน้ำลาย แต่ไม่ยอมหลุดออก และน้ำลายก็ยังสามารถไหลผ่านได้อยู่ โดยอาการที่พบ คืออาจจะมีอาการปวดบริเวณต่อมน้ำลายแบบเป็น ๆ หาย ๆ และอาจจะมีอาการบวม ๆ ยุบ ๆ ของต่อมน้ำลาย ซึ่งเวลาคลำจะพบว่าเป็นก้อนแข็ง ๆ
  2. ท่อน้ำลายอุดตันแบบสิ้นเชิง
    คือ การอุดตันของนิ่วที่ท่อน้ำลายบริเวณที่เปิดสู่ช่องปาก ส่งผลให้น้ำลายไหลสู่ช่องปากไม่ได้ เมื่อต่อมน้ำลายมีการสร้างน้ำลาย และเมื่อคนไข้ทานอาหารก็จะทำให้เกิดการสร้างน้ำลายเพิ่ม ทำให้เกิดน้ำลายล้นอยู่ในต่อมน้ำลาย คนไข้จะมีอาการปวด และต่อมน้ำลายบวม และเมื่อหยุดกินต่อมน้ำลายก็จะหยุดสร้างน้ำลาย และน้ำลายที่ค้างอยู่ ก็ค่อย ๆ ซึมผ่านท่อน้ำลาย อาการปวดและบวมก็ค่อย ๆ บรรเทาลง แต่ในกรณีที่อุดตันจนน้ำลายไม่สามารถซึมผ่านได้ คนไข้ก็จะมีอาการปวด และต่อมน้ำลายโต

การวินิจฉัยโรค

ทางทันตแพทย์มีการวินิจฉัยได้หลายทาง เช่น การตรวจสอบช่องปาก การใช้มือคลำไปยังบริเวณต่อมน้ำลายที่เป็นก้อน แต่เพื่อความแม่นยำแพทย์จะทำการตรวจสอบโดยการเอ็กซเรย์ หรืออาจส่องกล้องตรวจที่ท่อน้ำลาย

วิธีรักษาโรคนิ่วในต่อมน้ำลาย

การรักษามีหลายวิธี ขึ้นอยู่กับขนาดของนิ่วว่ามีขนาดเล็กหรือใหญ่ โดยทันตแพทย์จะทำการรักษาตามขั้นตอนต่อไปนี้

  1. ดื่มน้ำเยอะ ๆ หรือทานอาหารเปรี้ยว ๆ หากตรวจสอบพบนิ่วมีขนาดเล็ก ทันตแพทย์จะให้คนไข้ดื่มน้ำเยอะ ๆ หรือรับประทานของที่มีรสเปรี้ยว เพื่อที่จะให้เกิดการผลิตน้ำลายมากขึ้น และนิ่วก็จะถูกขับออกมากพร้อมกับน้ำลายผ่านทางช่องปาก
  2. นวด ทันตแพทย์จะทำการนวดเพื่อดันให้นิ่วหลุดออกมา
  3. ส่องกล้อง ซึ่งเป็นวิธีรักษาเดียวกันกับการสลายนิ่วในไต เพื่อให้ขนาดของก้อนนิ่วเล็กลงจนสามารถเอาออกมาจากการส่องกล้องได้
  4. ผ่าตัดเอาต่อมน้ำลายออก หากทันตแพทย์พบว่ามีการอุดตันที่บริเวณน้ำลายบ่อย ๆ และต่อมนั้นไม่สามารถสร้างน้ำลายได้อีก ทันตแพทย์จะทำการตัดต่อมน้ำลายออก

วิธีป้องกันโรคนิ่วในต่อมน้ำลาย

เนื่องจากทางการแพทย์ยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด เบื้องต้นมีวิธีที่จะช่วยลดความเสี่ยงที่จะทำให้เกิดโรคได้ ดังนี้

  1. ดื่มน้ำให้มาก ๆ เพื่อให้ร่างกายมีการสร้างปริมาณน้ำลายได้มากขึ้น ลดความความข้นของน้ำลาย
  2. งดสูบบุหรี่ เพื่อหลีกเลี่ยงสารเคมีหรือสารพิษที่จะเข้าสู่ร่างกาย ทำให้เกิดอาการอักเสบของท่อน้ำลายและต่อมน้ำลาย ส่งผลให้เกิดการตกตะกอนที่ท่อน้ำลายจนกลายเป็นก้อนนิ่วได้
  3. การรักษาความสะอาดภายในช่องปาก เพื่อลดปัญหาการติดเชื้อที่เกิดจากแบคทีเรียภายในช่องปาก ที่อาจจะส่งผลทำให้เกิดการอักเสบภายในต่อมน้ำลาย

ติดต่อศูนย์ทันตกรรมดิจิทัล รพ.ธนบุรี บำรุงเมือง

* Required information