สุขภาพในช่องปาก

สุขภาพในช่องปาก กระจกส่องสุขภาพตัวเรา

ปากเป็นช่องทางสำคัญในการรับประทานอาหาร ทุกคนมีความสุขในรับรู้รสชาติอาหาร เคี้ยวอาหารและกลืนอาหาร เยื่อบุภายในช่องปากจะทำหน้าที่ควบคุมพื้นที่ให้อาหารที่รับประทานเข้าไปอยู่ที่เดียวกัน และเป็นกำแพงปราการสำคัญของร่างกายที่มีผลต่อการกินดีอยู่ดีได้ เยื่อบุในช่องปากจำเป็นต้องสร้างระบบภูมิคุ้มกันใช้กำจัดเชื้อโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ การที่เยื่อบุในช่องปากต้องรับมือกับอาหารแข็ง ร้อน จึงต้องมีการผลัดเปลี่ยนเซลล์เยื่อบุอย่างต่อเนื่องตลอดเวลา ช่วงที่มีอาหารเข้าปากจะมีน้ำลายออกมาในระหว่างเคี้ยวอาหาร ช่วยหล่อลื่นภายในช่องปาก รวบอาหารให้เป็นก้อน พร้อมจะกลืนผ่านลำคอได้โดยง่าย

แต่พอเข้าสู่วัยผู้สูงอายุ อวัยวะทุกอย่างล้วนมีอายุขัยการใช้งาน ก็ย่อมต้องเสื่อมสภาพไป เยื่อบุในช่องปากจะบางลงและไม่ยืดหยุ่นเหมือนเดิม ผิวลิ้นจะเรียบดูเป็นมันวาว หากมีการอักเสบหรือเป็นแผลในช่องปากและจะหายช้าและเป็นทางผ่านของเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่าย ต่อมน้ำลายไม่สามารถขับน้ำลาย ทำให้ปากแห้ง รู้สึกฝีดในลำคอ กลืนยาก ทำให้ไม่อยากรับประทานอาหาร ทั้งหมดล้วนเป็นสาเหตุหลักของฟันผุ เหงือกอักเสบ รากฟันอักเสบเป็นหนอง ผู้สูงอายุบางรายที่มีปัญหาการทำความสะอาด มีเศษอาหารตกค้าง อาจสำลักเศษอาหารเหล่านั้นทำให้ปอดติดเชื้อได้ สุขภาพในช่องปากจึงเป็นเรื่องที่ผูกพันแยกไม่ออกจากการดูแลสุขภาพทั่วไปของผู้สูงอายุ การบำรุงรักษาสุขภาพในช่องปากเป็นเรื่องยากและเพราะมีเรื่องการเปลี่ยนแปลงเสื่อมสภาพลงไปตามอายุขัยเข้ามาเป็นปัจจัยร่วม โดยที่ทุกระบบจะค่อย ๆ ทยอยเสื่อมสภาพลง เนื้อเยื่อที่เคยยืดหยุ่นได้ก็เปราะบางแตกหักง่าย ไขข้อไม่มีการหล่อลื่นเหมือนของเดิม ๆ และของเสียก็สะสมภายในเซลล์ต่าง ๆ ของร่างกายมากขึ้นเรื่อย ๆ จนหมดสภาพไปในที่สุด

การมีสุขภาพในช่องปากที่ดีสะท้อนถึงการมีคุณภาพชีวิตที่ดีและมีภาวะโภชนาการที่สมบูรณ์ ผู้สูงอายุที่มีปัญหาสุขภาพในช่องปากมักจะมีอุปนิสัยการกินที่ไม่ถูกต้องเหมาะสม เบื่ออาหาร เลือกกิน หรือรับประทานอาหารที่มีคุณค่า หรือไม่ครบถ้วน ไม่มีฟันจะขบเคี้ยว หรือฟันปลอมหลวมแล้วเคี้ยวไม่ได้ ขาดแร่ธาตุและสารอาหารที่จำเป็นของร่างกายได้ ดังนั้น การดูแลสุขภาพในช่องปากของผู้สูงอายุต้องบูรณาการเอาเรื่องจัดการ ประเมินภาวะทุพโภชนาการ และการกำหนดอาหารให้ได้รับสารอาหารที่ครบ 5 หมู่และได้พลังงานอย่างเหมาะสมไปด้วย ผู้สูงอายุที่นอนติดเตียงที่อาจไม่ได้รับแสงแดดมาเป็นเวลานาน ร่างกายขาดวิตามินดี ซึ่งอาจเป็นสาเหตุโรคกระดูกน่วม จะหักได้ง่าย การดูแลสุขภาพในช่องปากจึงเป็นเรื่องแรกที่ต้องให้ความสำคัญอันดับแรก เพราะถ้ากินดี – จะอยู่ดี ไม่มีโรคภัยมาเยือน และถือเป็นด่านแรกของกระบวนการตรวจคัดกรองโรคของผู้สูงอายุทุกราย ปัญหาในช่องปากของผู้สูงอายุที่พบบ่อย ได้แก่

  1. ฟันผุ สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากปากแห้งจากหารขับน้ำลายได้น้อยลง ไม่รับประทานอาหารที่มีคุณค่า เหงือกหล่น ไม่ทำความสะอาดหลังรับประทานอาหาร การรักษาจะมุ่งเน้นเก็บรักษาฟันนั้นไว้ หลีกเลี่ยงการถอนฟันออกเพื่อใส่ฟันปลอม
  2. โรคปริทันต์อักเสบ เป็นการติดเชื้อแบคทีเรียที่เนื้อเยื่อเอ็นยึดปริทันต์และกระดูกที่อยู่รอบ ๆ ฟัน มีสาเหตุลุกลามจากเหงือกอักเสบ รายที่รุนแรงอาจทำให้เสียฟันอย่างถาวรได้ อาการแรกเริ่มได้แก่ ปัญหาเลือดออกขณะแปรงฟัน กลิ่นปากเหม็น เหงือกบวมแดง ให้รีบปรึกษาทันตแพทย์
  3. ฟันหรอ เป็นผลพวงจากฟันผุและโรคปริทันต์อักเสบจนต้องเสียฟันไปย่างถาวร ผู้สูงอายุจะมีปัญหาเรื่องการขบเคี้ยวอาหาร การใส่ฟันปลอมที่ถอดมาทำความสะอาดได้ก็ช่วยทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น หากใส่ไม่ฟิตพอดีอาจมีปัญหาแผลในช่องปากหรือเยื่อบุช่องปากอักเสบได้
  4. ปากแห้ง อาจเป็นภาวะแทรกซ้อนจากยาลดความดัน ยารักษาภาวะซึมเศร้าก็ได้ ผู้สูงอายุเพศหญิงพบได้บ่อยกว่าเพศชาย แนะนำให้งดอาหารแห้ง อุณหภูมิร้อน ใช้วาสลินทาริมฝีปาก จิบน้ำบ่อย ๆ หรืออาจใช้น้ำลายเทียมแทน ควรปรึกษาแพทย์

ลองนึกสภาพดูว่าสถานการณ์ภายในช่องปากที่ร่างกายต้องรับน้ำและอาหารตลอดทั้งวัน ตอนหนุ่มสาวร่างกายก็เตรียมความพร้อมพอที่จะรองรับทุกอย่างที่เข้าปากและมีการทำงานหลายระบบภายในร่างกายมาช่วยให้ทุกอย่างดีพร้อมอยู่เสมอ จึงจำเป็นต้องใส่ใจสุขภาพในช่องปากของผู้สูงอายุให้มากเพราะหากรับประทานอะไรไม่ได้ คุณภาพชีวิตไม่ดี และอาจเกิดปัญหาสุขภาพทางกายและทางจิตใจตามมาได้

เอกสารอ้างอิง

  1. Gil-Montoya JA, et al. Oral health in the elderly patient and its impact on general well-being: a nonsystematic review.
    Clin Interv Aging. 2015; 10: 461–467. Published online 2015 Feb 11. doi: 10.2147/CIA.S54630
  2. Rozak PA, et al. Geriatric Oral Health: A Review Article. J Int Oral Health. 2014 Nov-Dec; 6(6): 110–116.
  3. Periodontitis & systemic disease – สำนักทันตสาธารณสุข

ติดต่อศูนย์ทันตกรรมดิจิทัล รพ.ธนบุรี บำรุงเมือง

* Required information